Şirket bilançosu nasıl okunur?

Bilanço, gelir tablosu ve nakit akışı birlikte okunur

Bilanço belirli bir tarihin fotoğrafıdır: varlıklar, yükümlülükler ve özkaynaklar. Gelir tablosu bir dönemde oluşan gelir, gider ve kârı; nakit akış tablosu ise paranın giriş ve çıkışını gösterir. Temel eşitlik, varlıklar = yükümlülükler + özkaynaklardır.[1]

Bir şirketi incelerken dosya başlığındaki birimi ilk satıra not et. ‘Bin TL’ yazan 250.000, 250.000 TL değil 250 milyon TL demektir. Ardından raporun üç aylık mı dokuz aylık mı yıllık mı olduğunu belirle. Güzel görünen bir oran, yanlış birim veya dönemle hesaplandıysa hiçbir şey anlatmaz.

Gerçek vaka

Apple’ın 2024 tabloları

Apple’ın 28 Eylül 2024’te sona eren mali yılı için yayımladığı özet finansal tablolarda aşağıdaki değerler yer alıyor. Kaynak ABD doları cinsinden ve milyon biriminde. Bilanço satırları 28 Eylül tarihini, kâr ve nakit akışı satırları o tarihte biten 12 ayı gösteriyor. Bu tarihsel bir okuma örneği; güncel şirket değerlendirmesi değildir.[2]

Kontrol: 308.030 + 56.950 = 364.980. Faaliyet nakdi ile net kâr arasındaki fark 24.518 milyon dolardır; bu farkın nedenleri nakit akışındaki düzeltme ve işletme sermayesi satırlarından izlenir.

Kâr neden nakitle aynı değildir?

Apple örneğindeki iki tutarın farklı olması tek başına hata göstergesi değildir. Nakit dışı giderler ve tahsilat/ödeme zamanlaması iki tabloyu ayırabilir. ‘Faaliyet nakdi kârdan yüksek, o halde hisse ucuz’ sonucu da çıkmaz: piyasa fiyatı ve geleceğe ilişkin varsayımlar ayrı bir analiz ister.[2]

Varsayımsal bir işletme 100.000 TL’lik ürünü vadeli satıp, o ürün için daha önce 70.000 TL ödemiş olsun. Başka gider ve vergi olmadığını varsayarsak satıştan 30.000 TL kâr hesaplanabilir. Müşteri henüz ödeme yapmadıysa satış anında 100.000 TL nakit gelmiş olmaz. Bu basitleştirilmiş örnek gerçek bir şirketin kaydı değildir.

Bu yüzden aynı soruyu birkaç döneme yay: alacaklar satışlardan hızlı mı büyüyor, stoklar birikiyor mu, faaliyet nakdi sürekli zayıf mı? Tek dönemlik fark mevsimsellikten kaynaklanabilir. Süreklilik gösteren farkın açıklamasını dipnotlarda aramak daha anlamlıdır.

Hesaplama örneği

Üç oran ve sınırları

Aşağıdaki rakamlar bir şirket tavsiyesi üretmek için değil, hesap mantığını göstermek için oluşturuldu. Oranları sektör, iş modeli ve önceki dönemle birlikte okumak gerekir. Örneğin stokları hızlı satılan bir işletmeyle büyük proje teslim eden şirketin nakit döngüsü aynı değildir.

Cari oranın 1,50 olması alacakların mutlaka tahsil edileceğini veya stokların hemen satılacağını garanti etmez. Her sektör için geçerli tek bir ‘iyi oran’ eşiği kullanılmıyor.

Karşılaştırmadan önce dipnotlarda ne aranır?

IAS 29, yüksek enflasyonlu ekonomilerde raporlamayı ele alır; finansal tabloların ve karşılaştırmalı bilgilerin dönem sonundaki ölçüm birimine göre yeniden ifade edilmesini gerektirir. Bu nedenle düzeltilmiş cari dönem ile farklı satın alma gücündeki eski bir rapor sayısını gelişigüzel karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.[3]

Raporun denetim görüşünü, önemli muhasebe politikalarını ve yönetimin risk açıklamalarını oku. Yönetim anlatısı bir bağlam sağlar; bunu tablolardaki sonuçlarla karşılaştır. Bir muhasebe kazancının sürekliliğini anlamak için nasıl oluştuğunu bilmek gerekir.[4]

• Aynı dönem uzunluğunu ve raporlama para birimini kullan.
• Konsolide ve solo tabloları aynı kapsamdaymış gibi karşılaştırma.
• Yeniden düzenlenmiş geçmiş dönem varsa rapordaki karşılaştırmalı sütunu incele.
• Kur etkisi, varlık satışı ve vergi gibi tek seferlik kalemlerin açıklamasını bul.
• Borçların yalnız toplamına değil vadesine, para birimine ve teminatlarına da bak.