Faiz kararı cebini nasıl etkiler?

Politika faizi ile banka faizi neden farklı?

Politika faizi merkez bankasının para politikası aracıdır. Mevduat faizi bankanın tasarrufuna sunduğu getiriyi, kredi faizi ise borçlanmanın faiz maliyetini ifade eder. Bu oranların yan yana aynı sayı olması beklenmez. Bankanın fonlama ihtiyacı, müşteri riski, vade ve rekabet koşulları fiyatlamaya girer.[2]

Bir haberde yalnızca ‘faiz yükseldi’ yazıyorsa önce hangi faizin değiştiğini bul. Merkez bankası kararı, bankanın yeni müşteri teklifi ve mevcut sözleşmendeki oran farklı bilgilerdir. Kararı okuduktan sonra kendi hesabının veya kredinin şartlarına dönmek gerekir.

Bir faiz kararı bütçeye nasıl ulaşır?

Faiz değişimi piyasa oranları, kredi koşulları, beklentiler ve döviz kuru gibi kanallardan harcama ve fiyatlara taşınabilir. Etki anlık ve mekanik değildir. Daha pahalı finansman bazı alımları erteletebilir; tasarruf getirisi arttığında tüketim tercihi değişebilir. Ancak arz sıkıntısı, enerji fiyatları veya kur hareketleri aynı anda ters yönde baskı oluşturabilir.[2]

Bütçeni değerlendirirken ‘faiz artışı bana iyi mi kötü mü?’ sorusunu tek başına sormak yerine üç satır aç: mevcut borçların, vadesi dolacak tasarrufların ve planladığın büyük harcamalar. Aynı kişi mevduattan daha çok gelir elde ederken yeni ihtiyaç kredisinde daha yüksek maliyetle karşılaşabilir.

Gerçek vaka

21 Mart 2024’te ne değişti?

TCMB, 21 Mart 2024 toplantısında bir hafta vadeli repo ihale faizini %45’ten %50’ye çıkardı. Kararda, aylık enflasyonun ana eğiliminin beklentiden yüksek gelmesi ve iç talebin dirençli seyri gibi gerekçeler yer aldı. Bu, güncel faiz oranı değil, aktarım mekanizmasını anlamak için tarihli bir örnektir.[1]

Değişim 5 yüzde puan, yani 500 baz puandır. ‘Faiz %5 arttı’ ifadesi bu farkı doğru anlatmaz: eski orana göre göreli artış 5 / 45 ≈ %11,1’dir. Buradan her bankanın mevduatı aynı gün 5 puan yükselttiği veya kurun belirli yönde hareket edeceği sonucu çıkarılamaz. Bunları söylemek için ayrı banka ve piyasa verileri gerekir.

Hesaplama örneği

Hesap örneği: para artarken alım gücü azalabilir mi?

Evet. Nominal getiri hesap bakiyesindeki artışı, reel getiri ise aynı dönemdeki fiyat artışından sonra kalan alım gücü değişimini anlatır. Gerçekleşmiş getiriyi değerlendirirken gerçekleşmiş enflasyonu; ileriye dönük plan yaparken belirsiz olan enflasyon beklentisini kullanırsın.[3]

Varsayımsal olarak 100.000 TL’nin bir yılda, kesintiler sonrası %40 kazandırdığını düşünelim. Dönem sonunda 140.000 TL olur. Aynı sepetin fiyatı %50 artarsa başlangıçtaki 100.000 TL’lik sepet 150.000 TL’ye çıkar. Para çoğalmıştır ama aynı sepet alınamaz. Gerçek bir banka teklifi veya enflasyon tahmini kullanılmıyor.

Hesap: reel getiri = (1 + net nominal getiri) / (1 + enflasyon) − 1. Oranlar aynı döneme aittir; ek para yatırma/çekme yoktur. %40 − %50 = −10 puan, kesin reel getiri hesabı değildir.

Mevduat ve kredi teklifini karşılaştırma sırası

İki teklifi aynı tutar, aynı vade ve aynı ödeme düzeniyle karşılaştır. Yıllık ilan edilen oranı kısa vadede doğrudan kazanç yüzdesi sanma. Vade sonunda eline geçecek net tutarı veya kredide ödeyeceğin toplamı esas al; vergi, ücret ve ürün şartlarını teklif belgesinden kontrol et.

Varsayımsal bir kredi hesabında aylık %3 oranı 12 ile çarpmak yalnızca %36’lık basit toplam verir. Aylık bileşik eşdeğer (1,03 üzeri 12) − 1 ≈ %42,58’dir. Bu da tek başına ücretler dahil yıllık kredi maliyeti değildir. Taksitler, vergiler ve tahsilat tarihleri gerçek maliyeti değiştirebilir.

• Oranın aylık mı yıllık mı yazıldığını kontrol et.
• Brüt faiz ile net kazancı ayır; kesintiyi tahmin etme.
• Erken çıkış veya kapama şartlarını oku.
• Bugünkü kararı, mevcut sözleşmenin otomatik değişeceği şeklinde yorumlama.