Bitcoin fiyatına bakarken neye bakıyoruz?

Tek fiyat değil, bir işlem çiftinin fiyatı

BTC/USDT, bir Bitcoin’in USDT cinsinden fiyatını gösterir. BTC/USD dolar, BTC/TRY lira cinsinden başka piyasalardır. Fiyatı not ederken yanına borsayı, işlem çiftini ve saati de yaz. Sadece ‘Bitcoin 60.000’ ifadesi, neyi karşılaştırdığını söylemeye yetmez.

Ekrandaki son fiyat, son gerçekleşen işlemi anlatır. 24 saatlik en yüksek ve en düşük değerler o aralıkta görülen uçlardır; yeni emrinin hangi fiyattan gerçekleşeceğini garanti etmez. İşlem hacminde de baz varlık hacmiyle karşılık para birimi hacmini ayırmak gerekir.[1]

24 saatlik artış neden sürekli değişiyor?

Binance’ın 24 saatlik fiyat değişim istatistiği kayan pencere kullanır. Saat ilerledikçe başlangıç noktası da ilerler. Bu nedenle fiyat şu an yatay kalsa bile karşılaştırılan eski fiyat değiştiğinde yüzde farklılaşabilir.[1]

Varsayımsal örnek: dün 15.00’te 60.000, bugün 15.00’te 63.000 olan fiyatın değişimi %5’tir. Bugün 15.01’de fiyat yine 63.000 olsun; dün 15.01’deki karşılaştırma fiyatı 61.000 ise oran yaklaşık %3,28 olur. Bir dakikada fiyat düşmediği hâlde 24 saatlik yüzde küçülmüştür. Bu sayılar geçmiş piyasa kaydı değildir.

Ekrandaki fiyat ile ödediğin fiyat neden farklı?

Alış-satış farkı (spread), en iyi alış ve satış teklifleri arasındaki mesafedir. Fiyat kayması ise beklediğin fiyatla gerçekleşen fiyatın ayrışmasıdır. Emir büyüklüğü mevcut likiditeyi aşarsa işlem birden fazla fiyat seviyesine yayılabilir. Son işlem fiyatı bu seviyelerdeki miktarı tek başına göstermez.[3]

Piyasa emri mevcut karşı emirlerle gerçekleşmeye çalışır; görülen son fiyattan dolacağı garantisi yoktur. Limit emrinde fiyat sınırı belirlersin fakat uygun karşı emir bulunmazsa işlem gerçekleşmeyebilir veya kısmi kalabilir. Bunlar emir mekanizmasıdır; kârı veya zararı ortadan kaldırmaz.[2]

Ortalama fiyat = 6.008 / 0,10 = 60.080 USDT. İlk seviyeden hesaplanan 6.000 USDT’ye göre fark 8 USDT’dir. Ücretler hariçtir; gerçek bir borsa anlık görüntüsü değildir.

Gerçek vaka

spot Bitcoin ürünlerinin onayı ne anlama geliyordu?

SEC, 10 Ocak 2024’te bazı spot Bitcoin borsa yatırım ürünlerinin paylarının listelenmesini ve işlem görmesini onayladı. Aynı günkü açıklama, bu kararın Bitcoin’in kendisine onay veya destek anlamına gelmediğini özellikle belirtti.[4]

Bu vakada kritik ayrım ürünün piyasaya kabulü ile yatırımın sonucudur. Haberi ‘Bitcoin için getiri garantisi’ diye okumak yanlış olur. Ayrıca ürün payı almakla bir kripto borsasında BTC/USDT işlemi yapmak aynı işlem değildir. Bu rehber olaydan sonra fiyatın ne kadar değiştiğine ilişkin nedensellik iddiasında bulunmuyor.

Hesaplama örneği

Dolar bazlı değişim ile TL sonucu nasıl ayrılır?

Bir varlığın TL cinsinden değeri hesaplanırken hem varlığın karşılık para birimindeki fiyatı hem o birimin TL karşılığı etkili olur. BTC/USDT kullanılıyorsa USDT/TRY dönüşümü gerekir; USDT’yi sorgulamadan USD yerine koymak, bir varsayımı gerçek veri gibi sunar.

Varsayımsal olarak BTC/USDT %10, USDT/TRY %5 yükselsin. Dönüşüm ilişkisiyle TL bazlı artış 1,10 × 1,05 − 1 = %15,5 olur; %15 değildir. Ancak bu hesap işlem ücretlerini, makası ve farklı platformlar arasındaki fiyat farklarını dışarıda bırakır. Fiilî hesap sonucu için gerçekleşen alış, satış ve ücret kayıtları gerekir.

• Karşılaştırdığın ekranlarda aynı işlem çifti ve aynı dönem kullanılıyor mu?
• Son güncelleme saatleri aynı mı; bir veri gecikmeli olabilir mi?
• Görülen fiyat işlem fiyatı mı, endeks mi, alış/satış teklifi mi?
• Miktar arttığında yeterli karşı emir var mı?
• Sonuç hesabına tüm ücretleri ve dönüşüm maliyetini ekledin mi?

Grafikte görünmeyen riskler

Fiyat oynaklığı tek risk değildir. Platformun faaliyetini durdurması, çekimleri kısıtlaması, teknik sorun veya varlıkların saklanmasıyla ilgili kayıplar da gündeme gelebilir. ABD düzenleyicisinin kripto varlıklara ilişkin yatırımcı uyarısı, likidite ve platform başarısızlığı dahil bu risklere dikkat çeker. Bu, Türkiye’deki bir platformun hukuki statüsünü belirleyen bir belge değildir.[5]