Çin, kritik teknolojilerin ülke dışına aktarımında kuralları sıkılaştırmaya hazırlanıyor. Ticaret ve Bilim ve Teknoloji bakanlıklarının açıkladığı taslak, yalnızca yazılımı değil, üretim bilgisi ve bazı önemli ekipmanların devrini de kapsıyor.
Çin Ticaret Bakanlığı ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığının 16 Ekim 2026'da yayımladığı 48 sayılı ortak duyuru, ülkenin teknoloji ihracatına yönelik yeni düzenleme hazırlığını ortaya koydu. İhracatı yasaklanan veya sınırlandırılan teknolojiler listesinin genişletilmesini öngören taslakta toplam 40 teknoloji bulunuyor. Bunların 14'ü için ihracat yasağı, 26'sı için ise ihracat kısıtlaması öneriliyor.
Düzenlemenin kapsadığı teknolojiler üç ana grupta toplanıyor:
- Yapay zekâ alanında 23 teknoloji- Güneş enerjisinde 12 teknoloji- Biyotıp alanında 5 teknoloji
Yasaklanması önerilen teknolojiler arasında yapay zekâ kullanılarak zararlı yazılım geliştirilmesi, belirli hücre ve gen tedavisi teknolojileri ile yeni nesil güneş hücresi üretim yöntemleri bulunuyor.
Buna karşılık yapay zekâ destekli güvenlik açığı araştırmaları ve bazı gelişmiş üretim süreçleri, tamamen yasaklanmak yerine izin şartına bağlanması planlanan teknolojiler arasında yer alıyor.
Düzenlemenin en geniş bölümünü yapay zekâ oluşturuyor. Toplam 23 teknolojiyi kapsayan öneriler; büyük yapay zekâ modellerinden bağımsız görev gerçekleştirebilen akıllı sistemlere, bilgi işleme teknolojilerinden yüksek işlem gücüne sahip bilgisayar kümelerine kadar uzanıyor.
Ancak Çin yönetimi, bütün yapay zekâ uygulamalarının ihracatını yasaklamayı planlamıyor. Resmî açıklamada, açık kaynak olarak yayımlanan veya bilimsel çalışmalarla kamuya açık hâle gelen teknolojilerin yeni kontrol kapsamına alınmayacağı belirtildi.
Önemli bir ayrım da yapay zekâ modellerinin yurt dışında kullanılması ile modelin temel teknolojisinin başka bir ülkeye aktarılması arasında yapılıyor.
Taslağın öngördüğü kısıtlamalar yürürlüğe girerse kontrol kapsamındaki bir modelin yurt dışındaki sistemlere yerel olarak kurulması teknoloji ihracatı sayılabilecek. Buna karşılık uygulama, internet sitesi veya bulut hizmeti üzerinden modelin kullanılmasına yönelik bazı işlemler kapsam dışında kalacak.
Bu ayrım, Çinli teknoloji şirketlerinin yabancı pazarlarda nasıl faaliyet gösterebileceği açısından önem taşıyor.
Yeni düzenlemenin sanayi yatırımlarını yakından ilgilendiren bölümlerinden biri güneş enerjisi. Çin, polisilikon üretimi, silikon levha imalatı ve güneş hücresi üretimiyle bağlantılı 12 teknolojiyi ihracat kontrolü listesine eklemeyi planlıyor.
Yasaklanması önerilen teknolojiler arasında perovskit ve çok katmanlı güneş hücresi modüllerinin bazı üretim yöntemleri de bulunuyor. Kısıtlama getirilmesi planlanan alanlardan biri ise tek üretim hattında yıllık en az 30 bin ton kapasiteye ulaşan polisilikon üretimine yönelik mühendislik teknolojileri.
Düzenleme yalnızca teknik bilgi aktarımıyla sınırlı kalmayacak. Kontrol kapsamındaki teknolojileri barındıran bazı kritik ve temel üretim ekipmanları da düzenlemeye tabi olabilecek. Bu nedenle Çin'den yurt dışına kurulan güneş paneli üretim hatlarında teknoloji lisansı, tesis kurulumu ve teknik bilgi aktarımı önem kazanabilir.
Ancak açıklanan taslak, Çin'de üretilen bütün güneş panellerinin ihracatının yasaklanacağı anlamına gelmiyor. Kapsam, belirlenen üretim teknolojileri ve bunlarla bağlantılı ekipmanlarla sınırlandırılıyor.
Taslak henüz kesinleşmemesine rağmen Çin yönetimi önemli bir uygulamayı 16 Ekim itibarıyla başlattı. Yeni düzenleme kesinleşene kadar, duyuruda belirtilen teknolojileri yurt dışına aktarmak isteyen ihracatçıların işlem öncesinde resmî sisteme kayıt yaptırması gerekiyor.
Kayıt yükümlülüğü yalnızca doğrudan teknoloji satışlarını kapsamıyor. Teknoloji üzerindeki mülkiyet haklarının yabancı bir kuruluşa devredilmesi, Çin'deki teknolojinin yurt dışında kullanılmak üzere lisanslanması veya teknoloji sahibinin kontrolünün yabancı bir kuruluşa geçmesi de kayıt gerektirebiliyor.
Başlamış ancak henüz tamamlanmamış teknoloji transferleri de uygulamanın kapsamında. İhracatçılardan teknoloji alıcısının bilgileri, teknolojinin kullanım amacı, hedef ülke ve tahmini ihracat değeri gibi bilgilerin bildirilmesi isteniyor. Böylece Çin, nihai yasak ve kısıtlama listesi yürürlüğe girmeden önce ilgili teknoloji transferlerini kayıt altına almaya başlayacak.
Çin hükümeti, taslağa ilişkin görüşleri 15 Kasım 2026'ya kadar kabul edecek. Ardından düzenlemenin nihai kapsamının belirlenmesi bekleniyor. Çin Ticaret Bakanlığı, uygulamanın belirli bir ülkeyi veya şirketi hedeflemediğini, hassas teknolojilerin kontrolsüz yayılmasını önlemeyi amaçladığını açıkladı.
Türkiye açısından gelişmenin özellikle güneş enerjisi ekipmanları ve teknoloji yatırımları bakımından izlenmesi gerekiyor. Çinli üreticilerden gelişmiş üretim teknolojisi, mühendislik bilgisi veya lisans satın almayı planlayan Türk şirketleri için yeni izin ve kayıt koşulları önem kazanabilir.
Özellikle güneş hücresi üretim teknolojileriyle bağlantılı yeni fabrika yatırımlarında, kullanılacak teknolojinin nihai kontrol listesinde bulunup bulunmadığı belirleyici olacak.
Bununla birlikte mevcut açıklamada Türkiye'ye yönelik özel bir yasak bulunmuyor. Türk şirketlerinin maliyetlerinin ne kadar artacağına veya hangi projelerin etkileneceğine ilişkin resmî bir hesaplama da yapılmış değil.
Şimdi asıl belirleyici konu, 15 Kasım'da sona erecek görüş sürecinden sonra hangi teknolojilerin kesin olarak yasaklanacağı, hangilerinin ise izinle ihraç edilebileceği olacak.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel yatırım tavsiyesi değildir.