Japonya'da otomotiv, havacılık ve yarı iletken sektörleri için kritik önemdeki itriyum stoklarının birkaç ay içinde tükenebileceği uyarısı yapıldı. Çin'in ihracat kısıtlamaları nedeniyle sevkiyatların büyük ölçüde durması üzerine Japon hükümeti, tedarik sorununun çözülmesi için ABD yönetiminden ve büyük Amerikan şirketlerinden destek istedi.
Japon yetkililer ve ticaret şirketlerinin yöneticileri, Çin'in sevkiyatları artırmaması veya alternatif kaynak bulunamaması halinde yıl sonuna doğru bazı üretim süreçlerinde ciddi sıkıntılar yaşanabileceğini belirtiyor. Özellikle jet motorları, yarı iletken üretim ekipmanları ve yüksek sıcaklığa dayanıklı sanayi parçalarında kullanılan itriyumun kolayca ikame edilememesi, stoklardaki azalmayı daha önemli hale getiriyor.
Çin'in gümrük verilerine dayanan hesaplamalara göre Japonya'ya yapılan itriyum oksit sevkiyatı, 2026'nın ilk dokuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 98 azaldı. Geçen yılın ocak-eylül döneminde 888 ton olan sevkiyat, bu yıl yaklaşık 18 tona geriledi. Eylül ayında Japonya'ya gönderilen miktar ise yalnızca 4 ton oldu.
Bu düşüş, Japon şirketlerini mevcut stoklarını kullanmaya ve tüketimi azaltmaya yöneltti. Ancak üretimde kullanılan itriyum miktarını azaltmanın teknik sınırları bulunuyor. Stokların yenilenememesi halinde bazı üreticilerin siparişleri karşılamakta zorlanabileceği ve üretim planlarını değiştirmek zorunda kalabileceği değerlendiriliyor.
İtriyum özellikle jet motorlarının türbin parçalarını aşırı sıcaklıklardan koruyan kaplamalarda kullanılıyor. Yarı iletken üretiminde kullanılan bazı ekipmanların dayanıklılığı açısından da önem taşıyor. Bu nedenle tedarik sorunu yalnızca Japonya'daki fabrikalarla sınırlı kalmayabilir. Japon üreticilerden parça ve ekipman temin eden ABD'li havacılık, savunma ve teknoloji şirketleri de olası kesintilerden etkilenebilir.
Çin dışındaki piyasalarda itriyum oksit fiyatlarının kilogram başına yaklaşık 1.150 dolara kadar yükseldiği bildiriliyor. Bu düzey, iki yıl öncesine göre yaklaşık 179 katlık bir artışa işaret ediyor. Çin iç piyasasında fiyatların çok daha düşük kalması, ihracat kısıtlamalarının uluslararası tedarik üzerindeki etkisini ortaya koyuyor.
Tokyo yönetimi, itriyum tedarikindeki sıkıntının hafifletilmesi için Washington ile temaslarını artırdı. Japonya'nın talebi, ABD'nin Çin üzerindeki diplomatik ve ticari etkisini kullanarak kritik mineral sevkiyatlarının yeniden artırılmasını sağlaması.
İki ülkenin yetkilileri daha önce de kritik mineral tedarikini görüşmüştü. ABD Enerji Bakanlığı ile Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığının katılımıyla 10 Eylül'de düzenlenen toplantıda itriyum ve kalıcı mıknatıs tedarik zincirlerindeki darboğazlar ele alınmıştı. Son stok uyarıları, bu görüşmelerin ardından sorunun çözülemediğini gösteriyor.
Çin, nadir toprak elementleri ve bazı stratejik minerallerin ihracatında 2025'ten itibaren lisans uygulamalarını sıkılaştırdı. Japonya'ya yönelik sevkiyatlar ise iki ülke arasında Tayvan meselesi üzerinden artan diplomatik gerilimin ardından daha da kısıtlandı.
Japonya, 2010 yılında Çin ile yaşadığı benzer tedarik krizinden sonra kritik mineral kaynaklarını çeşitlendirmek için adımlar atmıştı. Avustralya başta olmak üzere alternatif tedarikçilerle ilişkiler geliştirilmesine rağmen bazı ağır nadir toprak elementlerinde Çin'e bağımlılık devam ediyor.
Yeni üretim ve işleme kapasitesinin kısa sürede devreye alınamaması, mevcut stokların önemini artırıyor. Japonya açısından belirleyici konu artık yalnızca yeni tedarik anlaşmaları yapmak değil, bu anlaşmalar sonuçlanana kadar sanayinin ihtiyaç duyduğu malzemeyi temin edebilmek.
İtriyum sıkıntısının otomotiv, savunma ve yarı iletken sektörlerinde üretim kesintisine dönüşmesi halinde etkilerin Japonya dışındaki tedarik zincirlerine de yayılması bekleniyor. Ancak hangi şirketlerin ne kadar stok tuttuğu ve olası üretim kesintilerinin hangi tarihte başlayacağı henüz kesinleşmiş değil.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel yatırım tavsiyesi değildir.